ديگرى نيز وجود داشتند كه منتظر فرصت بودند . در پى سقوط سلطنت سلجوقيان آسياى صغير در سال 708 / 1308 كه پس از انحطاط و زوال نهايى قدرت مغولان صورت گرفت - و اندكى پس از آن نوعى خلأ سياسى پديد آمد كه موجب چالش و درگيرى افراد ماجراجو شد - در ميان امارت‌نشينهايى كه بعدها شكل گرفتند و يا قدرت يافتند ، امارت‌نشين عثمانيان بود كه بعدها جايگاه خود را در تاريخ جهانى پيدا كرد يعنى سرنوشتى كه در آن شرايط به هيچ وجه انتظار آن نمىرفت و تصور آن نيز امكانپذير نبود . با يك بازپس‌نگرى مىتوان دريافت كه ظهور و سقوط اين خاندانهاى حاكمه - كه شمارشان حدود بيست خاندان بود - بيشتر بر اثر فضايى بود كه وجود داشت تا تاريخ عثمانى و يا ايران ؛ گو اينكه همه آنان حتى خود عثمانيان هم تحت نفوذ فرهنگ ايرانى ( مذكور در بالا ) قرار گرفتند . برخى از آنان هنوز هم از نظر پيوندهاى فرهنگى و نيز علل سياسى و سلسله‌اى و مذهبى اهميت ويژه‌اى در تاريخ ايران دارند . دو تا از آن خاندانها يعنى امارت‌نشينهاى آق قويونلو و قراقويونلو كه در بافت بلافصل عثمانى قرار مىگيرند ، در ارتباط نزديك با ايران هستند ؛ اميران اين دو سلسله در جاى خود بخشهاى عظيمى از منطقه ايران را تحت استيلاى خود درآوردند ( حتى كل ايران را ) و لذا سهم و حصه تقريبا توسعه‌يافته آنان در وقايع براى ديگران حفظ شد . به هرحال به نظر سياحان همزمان اروپايى در قرن نهم / پانزدهم ، در اينجا همتاها و تاليهاى شرقى در مقابل عثمانيان خطرناك در حال توسعه وجود داشتند . گزارشهاى مؤثر اين گزارشگران موجب شد تا قدرتهاى اروپايى به منظور اتحاد با تركمانان وارد مذاكره شوند . در زمان حكومت آنان ، نهضتهاى شيعى نيز وجود داشتند كه در پى رسيدن به نتايج دامنه‌دار تاريخى بودند . اهميت اين تركمانان در تاريخ ايران تا بدانجاست كه صفويانى كه بعد از آنان وارد صحنه شدند ، در واقع جانشينان همان سلاطين تركمان ( يعنى همراه با خاندان حاكمه آق قويونلو ) منتهى در يك منطقه متفاوت به شمار مىرفتند « 1 » . 2 - خاستگاهها و تاريخ اوليه تركمانان قراقويونلو و آق قويونلو با اينكه اخيرا اطلاعات روشنگرانه‌اى راجع به تركمانان قراقويونلو و آق قويونلو به دست آمده ، ولى هنوز خاستگاه اصلى آنان در ابهام است « 2 » . اين ابهام و سردرگمى از اسمهايشان شروع مىشود .

--> ( 1 ) - اين نظر اوبن در « Etudes Safavides . I » است . ( 2 ) - درباره مفهوم كلمه تركمان نگاه كنيد به : مينورسكى ، « خاورميانه » ، ص 439 ؛ قفس اوغلو Turkman di manasi ve » « mahiyeti در ژان دنى ارمغانى ، چاپ ى . اكمان و ديگران » ( آنكارا ، 1958 م . ) ، صص 33 - 121 .